Osteoporoza

Wapń - wpływ składników diety na osteoporozę poczatek-tekstu

Właściwe spożycie wapnia ma podstawowe znaczenie dla wytworzenia i utrzymania prawidłowego szkieletu. Niedostateczne spożycie wapnia może spowodować obniżenie masy kostnej i nasilać jej utratę związaną z procesem starzenia organizmu.

Zapotrzebowanie na wapń może się różnić u poszczególnych osób zależnie od ich wzrostu, rozmiarów kośćca, ilości spożywanego białka, a także od przynależności etnicznej. Niedostateczna podaż wapnia staje się poważnym klinicznym problemem dopiero u pacjentów z niedoborem witaminy D, z chorobami jelit, trzustki, z zespołem wadliwego wchłaniania i u osób charakteryzujących się niedożywieniem. Zaobserwowano także, że chroniczny niedobór wapnia może doprowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi. Istnieje także hipoteza, że odpowiednie spożycie wapnia może zapobiec powstawaniu raka jelita grubego. Ponadto prawidłowa podaż wapnia zapewnia większą odporność organizmu na zanieczyszczenia środowiska na przykład ołów i kadm.

Spożycie wapnia, przekraczające normy zwyczajowe, prowadzi do wzrostu masy kostnej u dzieci i nastolatków i zmniejsza utratę masy kostnej w wieku starszym. Kości skupiają około 99 % całkowitej ilości wapnia znajdującego się w ustroju. Średnia zawartość wapnia w przyjmowanych pokarmach wynosi od 500 do 1000 miligramów wapnia na dobę. Zależy to od sposobu odżywiania, a głównie od ilości produktów mlecznych w pożywieniu. Litr mleka krowiego zawiera bowiem 1200 miligramów wapnia.

Zalecane dzienne dawki wapnia, opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia, są zróżnicowane w zależności od płci i wieku. Przyjmuje się, że w okresie dorastania dzienna podaż wapnia powinna wynosić : między 2 a 8 rokiem życia - 1000 mg, między 9 a 17 rokiem życia 1600 mg i między 18 a 30 rokiem życia 1100 mg na dobę. Optymalne dzienne zapotrzebowanie dorosłych kobiet na wapń ma wynosić około 1200 mg, a w okresie pomenopauzalnym 1500 mg. Zwiększone zapotrzebowanie na wapń u młodzieży spowodowane jest rozwojem kośćca, a u kobiet w okresie menopauzy wygasaniem funkcji jajników i obniżeniem stężenia estrogenów, natomiast u osób starych, obniżonym wchłanianiem wapnia z przewodu pokarmowego.

Zakłada się, że kobietom w ciąży i okresie karmienia należy podawać około 1500 mg wapnia na dobę. W okresie karmienia ilość wapnia wydalanego z mlekiem wynosi około 300 mg na dobę. U zdrowych kobiet łatwo dochodzi do wyrównania tej utraty, wskutek zwiększonego wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego, pod warunkiem, że nie występuje niedobór witaminy D. Normy spożycia wapnia są różne w różnych grupach etnicznych. Światowa Organizacja Zdrowia ( WHO ), przyjmuje różne normy spożycia wapnia w różnych krajach. Dla osób dorosłych zamieszkałych w Wielkiej Brytanii rekomendowana dawka wynosi 500 mg na dzień, a dla dorosłych mieszkańców USA 800 mg dziennie. Natomiast dla dzieci i młodzieży przyjmuje się następujące normy: 700 mg wapnia dziennie w Japonii i Wielkiej Brytanii, ale aż 1200 mg dziennie w Stanach Zjednoczonych.

Ogólne spożycie wapnia w wielu krajach jest zbyt niskie. W USA średnie spożycie wapnia przez kobiety wynosi 574 mg na dzień. Jednak więcej niż połowa kobiet i młodzieży spożywa mniej niż 70 % zalecanej dziennej dawki wapnia. Dane o niskim i malejącym w ostatnich latach spożyciu wapnia w całej polskiej populacji skłaniają do ponownego rozważenia zagadnienia wzbogacenia tym pierwiastkiem żywności w naszym kraju. Jednak wzbogacenie powyżej zalecanego spożycia na ogół nie jest wskazane, a spożycie wapnia powyżej 2500 mg /dzień na osobę może być niekorzystne. Wyniki niektórych badań wskazują także na ujemny wpływ wapnia na absorpcję innych składników mineralnych, szczególnie żelaza i cynku. Wapń jest wchłaniany przez całe jelito cienkie, przewód pokarmowy i nerki. Wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego może się zmniejszyć nie tylko z powodu niedoboru czynnych metabolitów witaminy D lub chorób przewodu pokarmowego, ale także podczas spożywania dużych ilości fosforanów, pokarmów bogatych w kwas fitynowy i w obecności dużej ilości nie wchłoniętych kwasów tłuszczowych.

Starzy ludzie nie mogą się dostatecznie adoptować do zmniejszonej podaży wapnia, gdyż wraz z wiekiem następuje zmniejszenie wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego. Proces ten może być jednym z głównych czynników osteoporozy.

W Europie, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych 2/3 do - dziennego spożycia wapnia pochodzi z mleka i produktów mlecznych. Największa ilość wapnia występuje w serach podpuszczkowych ( w 100 gramach 340 - 940 mg Ca ), mleku w proszku odtłuszczonym ( 1404 mg Ca w 100 g ), roślinach strączkowych ( 160 - 240 mg Ca w 100 g ), zielonej pietruszce ( 193 mg Ca w 100 g ), figach suszonych ( 186 mg Ca w 100 g ), migdałach ( 130 mg Ca w 100 g ), jajach świeżych ( 42 mg Ca w 100 g ), w mięsie jest stosunkowo mało wapnia, najwięcej jest w wołowej chudej karkówce 49 mg Ca w 100 gramach, a w drobiu od 5 do 10 mg Ca w 100 gramach. Warzywa są dość dobrym źródłem wapnia lecz wapń z warzyw nie jest dobrze przyswajalny z powodu obecności błonnika i kwasu szczawiowego. Obie te substancje upośledzają absorpcję wapnia. Dlatego nie należy spożywać w nadmiarze niektórych warzyw, jak na przykład rabarbaru, szparag, buraków czerwonych, botwiny i szpinaku. Natomiast produkty zbożowe są ubogim źródłem wapnia i zawierają ponadto kwas fitynowy, który powoduje zmniejszone wchłanianie wapnia. bogatym źródłem wapnia są figi suszone. W diecie polskiej najbogatszym źródłem wapnia są produkty mleczne, głównie mleko, żółte i białe sery oraz jaja.